Do‘stimki, dushmanimga do‘stlik qilarkan, uni men do‘st hisoblamayman. Zaharga qo‘shilgan shakardan ehtiyot bo‘l. Abu Ali ibn Sino.

Muchal

Muchallar va Sharq taqvimi

Muchal – turkiy xalqlar sivilizatsiyasida shakllangan qadimiy vaqt hisoblash tizimi bo‘lib, yillarni 12 hayvon nomi bilan belgilash anʼanasiga asoslanadi. Bu tizim Sharq xalqlari, xususan, turkiy, mo‘g‘il qavmlari orasida keng tarqalgan.

Uning ildizi qadimgi Xitoy taqvimiga borib taqaladi, keyinchalik Markaziy Osiyo va Turkiston madaniyatida mustaqil maʼnaviy mazmun kasb etgan.

Muchal taqvimida har bir yil muayyan hayvon nomi bilan ataladi: Sichqon, Sigir, Yo‘lbars, Quyon, Baliq (Ajdar), Ilon, Ot, Qo‘y (Echki), Maymun, Tovuq, It, To‘ng‘iz.

Qadimda xalqlar bu hayvonlarning maʼnaviy va ramziy qiymatini katta ahamiyatga ega deb hisoblaganlar.

Masalan:

Sichqon – sermahsullik, harakat va zehn tezligi.
Sigir – barqarorlik, sabr va mehnatsevarlik.
Yo‘lbars – kuch, jasorat va yetakchilik.
Maymun – aql, topqirlik va ijodkorlik.
It – sadoqat, adolat va muhofaza ramzi sifatida ko‘rsatilgan.

Decoration

Muchal yillari jadvali

Muchal Yillar
Sichqon 1948 1960 1972 1984 1996 2008 2020
Sigir 1949 1961 1973 1985 1997 2009 2021
Yo‘lbars 1950 1962 1974 1986 1998 2010 2022
Quyon 1951 1963 1975 1987 1999 2011 2023
Baliq 1952 1964 1976 1988 2000 2012 2024
Ilon 1953 1965 1977 1989 2001 2013 2025
Ot 1954 1966 1978 1990 2002 2014 2026
Qo‘y 1955 1967 1979 1991 2003 2015 2027
Maymun 1956 1968 1980 1992 2004 2016 2028
Tovuq 1957 1969 1981 1993 2005 2017 2029
It 1958 1970 1982 1994 2006 2018 2030
To‘ng‘iz 1959 1971 1983 1995 2007 2019 2031

Decoration

Decoration

Bu ramzlar inson feʼl-atvorini sifatlashda ham taʼsir ko‘rsatgan. Odamlar o‘z yil ramzi bilan bog‘lanib, shaxsiy xususiyatlarini anglashga harakat qilganlar. Shu tariqa muchallar shaxsiy psixologiyada ramziy qo‘llanma vazifasini bajargan.

Muchal tizimida 12 yillik davr (sikl) asosiy hisoblanadi. Insonning yoshi ana shu siklga bog‘lanib, muayyan “Muchal yosh” deb ataladi. Masalan, 12, 24, 36, 48 yoshlar inson hayotida muhim bosqich sifatida qaraladi. Xalq orasida bu yoshlarda odamning hayotida yangi masʼuliyat, ruhiy o‘zgarish va maqsadlarni qayta ko‘rib chiqish jarayoni yuz berishiga ishoniladi.

Psixologiya nuqtai nazaridan, muchal yoshlar insonda ichki qayta baholash, o‘zini anglash va yangi yo‘l qidirish bosqichi sifatida talqin qilinishi mumkin. Bu jarayon shaxsiy rivojlanish va ijtimoiy integratsiyada muhim ahamiyatga ega.

Qadimda muchal tizimi qishloq xo‘jaligi ishlarini rejalashtirish, diniy marosimlar vaqtlarini belgilash va yil hisobini yuritishda amaliy ahamiyatga ega bo‘lgan. Shu bilan birga, u xalq og‘zaki ijodi, mifologiya va folklorda keng aks etgan. Masalan, dostonlarda qahramonlar tavallud yiliga ko‘ra tavsiflanadi yoki muayyan voqealar muchal sikllari bilan bog‘lanadi.

Zamonaviy davrda muchal tizimi ilmiy taqvim sifatida emas, balki madaniy meros, folklor,  anʼana, ramziy vaqt belgisi sifatida saqlanib qolmoqda. 

Sahifamda zerikib qolmang!

  • O‘lmasoy Nishonova. Meni ishqdan sovutma dunyo...

    1984-yilning 22-avgustida Farg‘ona viloyati Toshloq tumanida tavallud topgan. Tumandagi o‘rta maktabni tamomlab, Marg‘ilon Milliy Xunarmandchilik Litseyiga o‘qishga qabul qilingan. Ijod namunalari «Marg‘ilon gulshani», «Farg‘ona tomonlarda» kabi to‘plamlarga kiritilgan.

  • Abdul Boqiy

    Abdul Boqiy (Kenjaboyev Abdulboqi Urayimjon o‘g‘li) – 1978-yilning 15-aprelida Namangan viloyatining Chortoq shahrida tavallud topgan.
    Adabiy faoliyati mobaynida nafaqat anʼanaviy uslubda, balki Modern, xususan, Neo modern, Metamodern uslublarida nazm va nasrda ijod qiladi.

  • Hamkasbimga hazil

    (Hamkasbimga hazil)

    Ul yigitkim bir jahon, bu zamon bir donadur,
    Yo‘q demakim ko‘rkini, har sifat nishonadur.

    Bir Umar farzandi ul, kindik qoni Namangon,
    Makon bo‘ldi Andijon-kim, tahsili Farg‘onadur.

  • Yoqimli sheʼr

    Yoqimli sheʼr. O‘zim yozdim. O‘zimga.
    Sheʼr yo‘g‘ida bir o‘qishga yaroqli.
    Mazza qildim! Tasanno har so‘zimga!
    O‘qiyapman qayta qayta. Maroqli.

  • Yoshlarga to‘y hazili

    Fido bo‘ldi bir oshiqning hurlik oni to‘yxonada,
    Bir gul yuzli barno kutar bo‘ldi uni ostonada.

    Ahli yori o‘ynab kular oshiq ko‘nglin olmoq bo‘lib,
    Ammo oshiq ko‘ngli to‘yda emas balki durdonada.

  • Matmusaning kartasi - 2

    Kirib kelar yangi yil, hayit eshik qoqmoqda,
    Bizning dono Matmusa kassa tomon boqmoqda.

    Ishlar joyi tayindir, maoshidan ko‘ngli to‘q,
    Bor boyligi kartada, cho‘ntagida tiyin yo‘q.
    Kutib o‘tar kun sayin, ishga kelar maosh deb,
    Axir bir kun tugaydi, yotaversa karta yeb.