Шодли ва қайғули пайтларида дилини кудуратдан тозалаб, соф дўстликни сақлаб қолган киши чин дўст ҳисобланади. Абу Али ибн Сино.

Мучал

Мучаллар ва Шарқ тақвими

Мучал – туркий халқлар цивилизациясида шаклланган қадимий вақт ҳисоблаш тизими бўлиб, йилларни 12 ҳайвон номи билан белгилаш анъанасига асосланади. Бу тизим Шарқ халқлари, хусусан, туркий, мўғил қавмлари орасида кенг тарқалган.

Унинг илдизи қадимги Хитой тақвимига бориб тақалади, кейинчалик Марказий Осиё ва Туркистон маданиятида мустақил маънавий мазмун касб этган.

Мучал тақвимида ҳар бир йил муайян ҳайвон номи билан аталади: Сичқон, Сигир, Йўлбарс, Қуён, Балиқ (Аждар), Илон, От, Қўй (Эчки), Маймун, Товуқ, Ит, Тўнғиз.

Қадимда халқлар бу ҳайвонларнинг маънавий ва рамзий қийматини катта аҳамиятга эга деб ҳисоблаганлар.

Масалан:

Сичқон – сермаҳсуллик, ҳаракат ва зеҳн тезлиги.
Сигир – барқарорлик, сабр ва меҳнатсеварлик.
Йўлбарс – куч, жасорат ва етакчилик.
Маймун – ақл, топқирлик ва ижодкорлик.
Ит – садоқат, адолат ва муҳофаза рамзи сифатида кўрсатилган.

Decoration

Мучал йиллари жадвали

Мучал Йиллар
Сичқон 1948 1960 1972 1984 1996 2008 2020
Сигир 1949 1961 1973 1985 1997 2009 2021
Йўлбарс 1950 1962 1974 1986 1998 2010 2022
Қуён 1951 1963 1975 1987 1999 2011 2023
Балиқ 1952 1964 1976 1988 2000 2012 2024
Илон 1953 1965 1977 1989 2001 2013 2025
От 1954 1966 1978 1990 2002 2014 2026
Қўй 1955 1967 1979 1991 2003 2015 2027
Маймун 1956 1968 1980 1992 2004 2016 2028
Товуқ 1957 1969 1981 1993 2005 2017 2029
Ит 1958 1970 1982 1994 2006 2018 2030
Тўнғиз 1959 1971 1983 1995 2007 2019 2031

Decoration

Decoration

Бу рамзлар инсон феъл-атворини сифатлашда ҳам таъсир кўрсатган. Одамлар ўз йил рамзи билан боғланиб, шахсий хусусиятларини англашга ҳаракат қилганлар. Шу тариқа мучаллар шахсий психологияда рамзий қўлланма вазифасини бажарган.

Мучал тизимида 12 йиллик давр (цикл) асосий ҳисобланади. Инсоннинг ёши ана шу циклга боғланиб, муайян “Мучал ёш” деб аталади. Масалан, 12, 24, 36, 48 ёшлар инсон ҳаётида муҳим босқич сифатида қаралади. Халқ орасида бу ёшларда одамнинг ҳаётида янги масъулият, руҳий ўзгариш ва мақсадларни қайта кўриб чиқиш жараёни юз беришига ишонилади.

Психология нуқтаи назаридан, мучал ёшлар инсонда ички қайта баҳолаш, ўзини англаш ва янги йўл қидириш босқичи сифатида талқин қилиниши мумкин. Бу жараён шахсий ривожланиш ва ижтимоий интеграцияда муҳим аҳамиятга эга.

Қадимда мучал тизими қишлоқ хўжалиги ишларини режалаштириш, диний маросимлар вақтларини белгилаш ва йил ҳисобини юритишда амалий аҳамиятга эга бўлган. Шу билан бирга, у халқ оғзаки ижоди, мифология ва фольклорда кенг акс этган. Масалан, достонларда қаҳрамонлар таваллуд йилига кўра тавсифланади ёки муайян воқеалар мучал цикллари билан боғланади.

Замонавий даврда мучал тизими илмий тақвим сифатида эмас, балки маданий мерос, фольклор,  анъана, рамзий вақт белгиси сифатида сақланиб қолмоқда. 

Саҳифамда зерикиб қолманг!

  • Ўлмасой Нишонова. Мени ишқдан совутма дунё...

    1984-йилнинг 22-августида Фарғона вилояти Тошлоқ туманида таваллуд топган. Тумандаги ўрта мактабни тамомлаб, Марғилон Миллий Хунармандчилик Лицейига ўқишга қабул қилинган. Ижод намуналари «Марғилон гулшани», «Фарғона томонларда» каби тўпламларга киритилган.

  • Абдул Боқий

    Абдул Боқий (Кенжабоев Абдулбоқи Урайимжон ўғли) – 1978-йилнинг 15-апрелида Наманган вилоятининг Чортоқ шаҳрида таваллуд топган. 
    Адабий фаолияти мобайнида нафақат анъанавий услубда, балки Модерн, хусусан, Нео модерн, Метамодерн услубларида назм ва насрда ижод қилади.

  • Матмусанинг картаси - 2

    Кириб келар янги йил, ҳайит эшик қоқмоқда,
    Бизнинг доно Матмуса касса томон боқмоқда.

    Ишлар жойи тайиндир, маошидан кўнгли тўқ,
    Бор бойлиги картада, чўнтагида тийин йўқ.
    Кутиб ўтар кун сайин, ишга келар маош деб,
    Ахир бир кун тугайди, ётаверса карта еб.

  • Ҳамкасбимга ҳазил

    (Ҳамкасбимга ҳазил)

    Ул йигитким бир жаҳон, бу замон бир донадур,
    Йўқ демаким кўркини, ҳар сифат нишонадур.

    Бир Умар фарзанди ул, киндик қони Намангон,
    Макон бўлди Андижон-ким, таҳсили Фарғонадур.

  • Ёшларга тўй ҳазили

    Фидо бўлди бир ошиқнинг ҳурлик они тўйхонада,
    Бир гул юзли барно кутар бўлди уни остонада.

    Аҳли ёри ўйнаб кулар ошиқ кўнглин олмоқ бўлиб,
    Аммо ошиқ кўнгли тўйда эмас балки дурдонада.

  • Матмусанинг картаси

    Бир кун дўстим Матмуса чуқур ўйга толибди,
    Барча доно фикрини бир мезонга солибди.

    - Ҳозир мен ҳам бизнесмен, омад қувган боламан.
    Иш жойимда маошни жуда катта оламан.
    Яна бунинг устига ойлик ошган ўтган ой,
    Хаммасини бир олсам, қай чўнтакка соламан?